Φωτεινή Στεφανίδη: «Νά ναι φωτεινό, ειρηνικό και γενναιόδωρο...
Φωτεινή Στεφανίδη: «Νά ναι φωτεινό, ειρηνικό και γενναιόδωρο το 2024»
«Α! οι νύχτες του Γενάρη αυτουνού,
που κάθομαι και ξαναπλάττω με τον νου
εκείνες τες στιγμές και σ’ ανταμώνω,
κι ακούω τα λόγια μας τα τελευταία κι ακούω τα πρώτα…»
Κωνσταντίνος Καβάφης, Ο Γενάρης του 1904
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
«Οι Αγιοβασίληδες που έφτιαχνε ο πατέρας από φελιζόλ για την Πρωτοχρονιά σε όποιον του το ζητούσε. Ο εχίνοπας που στόλιζε τα βάζα του σπιτιού –αλήθεια πού τον έβρισκε τόσον η μάνα μας;– μαζί με καρπισμένη αγγελικούλα, κόκκινη και χρυσή. Το Αγιοβασιλάκι –πάλι χειροτεχνία της μάνας– το φτιαγμένο από ένα μήλο, ένα καρύδι, λίγο κόκκινο χαρτί και μια τουφίτσα μπαμπάκι. Οι νάρκισσοι που κάθε Γενάρη άνθιζαν γύρω γύρω απ’ τη βερικοκιά, εκεί είχε μπήξει τους βολβούς τους η μάνα μας όταν ήρθε νεαρή κοπέλα στο Ηράκλειο της Αττικής, και, απίστευτο, ανθίζουν ακόμα. Η βασιλόπιττα που ήταν ψωμί ζυμωτό με μόνο στολίδι ασπρισμένα τα αμύγδαλα σε σχέδια χαράς. Το καινούργιο που φορούσαμε την Πρωτοχρονιά, έστω κι ένα ζευγάρι καλτσάκια. Τα κάλαντα την παραμονή μαζί με τον αδερφό μου· αυτός κιθάρα, εγώ φωνή. Και τ’ όνομά μου, αυτή η λέξη η ελληνική που πήρα για όνομα απ’ τη γιαγιά τη Μικρασιάτισσα, που γιορτάζει την πιο λαμπρή και πιο παγωμένη μέρα του Γενάρη και της χρονιάς». Αυτά και ό,τι φέρει η κουβέντα μας με τη Φωτεινή για τον Γενάρη του 2024, εδώ στο μεγάλο τραπέζι της Ευωχίας της Σιωπηρής που θα παραμείνει στρωμένο για όλο το μήνα.
-Τι μας δίνει αυτός ο μήνας;
Τα αναρίθμητα τα σπόρια του ροδιού, μαζί και τα γιασεμιά που πέφτουν κάτω πια από τη βαριά βροχή του. Κουμαριές φορτωμένες στις άκριες του δρόμου μόλις λιγάκι πλησιάσουμε το βουνό. Κρόκου μαβιά δίπλα στο πρώτο χιόνι. Μαύρο από τις ελίτσες τις αφημένες στο δέντρο, μαύρο και από τα δαφνόμηλα. Χρυσοστολίζει τον Γενάρη η αγριοπασχαλιά με τα λαμπρά της καρπουδάκια, οι λεμονιές και οι νεραντζιές φωτίζουν τις νύχτες του με τα κίτρινα και τα φωτεινά πορτοκαλί τους. Κι ο εχίνοπας μεθάει αρώματα και στολίζει. Μαζί κι εμείς, αραδιάζουμε γύρω μας τα παλιά παιχνίδια.
-Και η καρδιά ξαγρυπνά…
Πιο πολύ για να ξυπνάει η νοσταλγία, να ζωντανεύουν οι νύχτες και να στολίζονται οι καρδιές. Μας φέρνει ο Γενάρης γιορτές τόσο δυνατές· Βασίλης, Γιάννης, Φώτης, Αντώνης και Θανάσης, Θύμιος και Αγνή, Γρηγόρης και Αρχοντία. Κι ακόμα πιο αγαπητικά τα γενέθλια, πώς έγινε και οι πιο πολλοί φίλοι μας γεννήθηκαν Γενάρη;
-Άλλα πλάσματα του Γενάρη;
Σαν να είναι ο μήνας των πουλιών. Κοτσύφια, καρακάξες, τρυποφράκτες, σπουργίτια, καλόγιαννοι, σουσουράδες, τόσο πεινασμένα όλα που δεν φοβούνται τίποτε μπροστά στο να γεμίσουν οι κοιλίτσες τους. Δεκοχτούρες που στέκονται κολλητά η μία στην άλλη από το κρύο προσμένοντας την άνοιξη, που κι αυτή κάνει τις νύξεις της τόσο όμορφα… Μια με τις αλκυονίδες μέρες και τα χρυσογάλαζα πουλιά να κλωσσάνε τα αβγουλάκια τους στα βράχια πλάι στη θάλασσα, μια με το πρώτο ανθάκι της αμυγδαλιάς, της ανεμώνας, μια με δυο αγριοβρούβες ή μαργαρίτες ανθισμένες σε ένα συναπάντημα του ήλιου. Θαρρείς κι αυτός ο τόπος δεν έχει χειμώνα.
-Οι μικρούληδες ήλιοι του;
Άγγελοι μας δείχνουν τ’ αχνάρια τους: Χρυσοκόκκινοι με τρεις ακτίνες από την αγγελικούλα. Κόκκινοι, κίτρινοι, πορτοκαλί με σκληρούτσικες ακτίνες απ’ τα κούμαρα. Λευκοί με κίτρινη ή κόκκινη καρδιά κι έξι ακτίνες έξω κι άλλες έξι μέσα απ’ τους κρόκους του Γενάρη. Ολόλαμπροι και μεγάλοι επάνω στη φορτωμένη πορτοκαλιά με τις ακτίνες στρογγυλεμένες.
-Τ’ όνομά του;
Απ’ το θεό Ιανό των Ρωμαίων με τα δυο κεφάλια ή απ’ τα κοπάδια που γεννούν τ’ αρνάκια, τα κατσικάκια; Διαλέγω το δεύτερο.
-Κάτι που τον ξεχωρίζει;
Να πούμε ότι σαν το φεγγάρι του δεν υπάρχει άλλο όλο το χρόνο: «Του Γενάρη το φεγγάρι παρά ώρα μέρα μοιάζει». Να πούμε και για το μικρούλι καλοκαίρι που κρύβει κάπου εκεί μετά τα Φώτα, τις μέρες της Αλκυόνης. Και πιο πολύ να πούμε για τη μέρα της Θείας βάφτισης, του φωτισμού, του αγιασμού των νερών, του τρυφερού περιστεριού, αυτής της κάθαρσης και αναγέννησης που σε κάνει και νιώθεις πιο ελαφρύς, πιο φωτεινός, που διαλύει τα σκοτάδια.
-Η ευχή για τον καινούργιο χρόνο;
Το τρυφερό όνειρο ενός παιδιού να αλλάξει τα πάντα μονομιάς προς το καλύτερο. Υγεία, αγάπη, ειρήνη να μας κατακλύσουν.
Σημ.: Στην εικόνα λεπτομέρεια από το έργο της Φωτεινής «Σιωπηρή Ευωχία».
more...
«Α! οι νύχτες του Γενάρη αυτουνού,
που κάθομαι και ξαναπλάττω με τον νου
εκείνες τες στιγμές και σ’ ανταμώνω,
κι ακούω τα λόγια μας τα τελευταία κι ακούω τα πρώτα…»
Κωνσταντίνος Καβάφης, Ο Γενάρης του 1904
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
«Οι Αγιοβασίληδες που έφτιαχνε ο πατέρας από φελιζόλ για την Πρωτοχρονιά σε όποιον του το ζητούσε. Ο εχίνοπας που στόλιζε τα βάζα του σπιτιού –αλήθεια πού τον έβρισκε τόσον η μάνα μας;– μαζί με καρπισμένη αγγελικούλα, κόκκινη και χρυσή. Το Αγιοβασιλάκι –πάλι χειροτεχνία της μάνας– το φτιαγμένο από ένα μήλο, ένα καρύδι, λίγο κόκκινο χαρτί και μια τουφίτσα μπαμπάκι. Οι νάρκισσοι που κάθε Γενάρη άνθιζαν γύρω γύρω απ’ τη βερικοκιά, εκεί είχε μπήξει τους βολβούς τους η μάνα μας όταν ήρθε νεαρή κοπέλα στο Ηράκλειο της Αττικής, και, απίστευτο, ανθίζουν ακόμα. Η βασιλόπιττα που ήταν ψωμί ζυμωτό με μόνο στολίδι ασπρισμένα τα αμύγδαλα σε σχέδια χαράς. Το καινούργιο που φορούσαμε την Πρωτοχρονιά, έστω κι ένα ζευγάρι καλτσάκια. Τα κάλαντα την παραμονή μαζί με τον αδερφό μου· αυτός κιθάρα, εγώ φωνή. Και τ’ όνομά μου, αυτή η λέξη η ελληνική που πήρα για όνομα απ’ τη γιαγιά τη Μικρασιάτισσα, που γιορτάζει την πιο λαμπρή και πιο παγωμένη μέρα του Γενάρη και της χρονιάς». Αυτά και ό,τι φέρει η κουβέντα μας με τη Φωτεινή για τον Γενάρη του 2024, εδώ στο μεγάλο τραπέζι της Ευωχίας της Σιωπηρής που θα παραμείνει στρωμένο για όλο το μήνα.
-Τι μας δίνει αυτός ο μήνας;
Τα αναρίθμητα τα σπόρια του ροδιού, μαζί και τα γιασεμιά που πέφτουν κάτω πια από τη βαριά βροχή του. Κουμαριές φορτωμένες στις άκριες του δρόμου μόλις λιγάκι πλησιάσουμε το βουνό. Κρόκου μαβιά δίπλα στο πρώτο χιόνι. Μαύρο από τις ελίτσες τις αφημένες στο δέντρο, μαύρο και από τα δαφνόμηλα. Χρυσοστολίζει τον Γενάρη η αγριοπασχαλιά με τα λαμπρά της καρπουδάκια, οι λεμονιές και οι νεραντζιές φωτίζουν τις νύχτες του με τα κίτρινα και τα φωτεινά πορτοκαλί τους. Κι ο εχίνοπας μεθάει αρώματα και στολίζει. Μαζί κι εμείς, αραδιάζουμε γύρω μας τα παλιά παιχνίδια.
-Και η καρδιά ξαγρυπνά…
Πιο πολύ για να ξυπνάει η νοσταλγία, να ζωντανεύουν οι νύχτες και να στολίζονται οι καρδιές. Μας φέρνει ο Γενάρης γιορτές τόσο δυνατές· Βασίλης, Γιάννης, Φώτης, Αντώνης και Θανάσης, Θύμιος και Αγνή, Γρηγόρης και Αρχοντία. Κι ακόμα πιο αγαπητικά τα γενέθλια, πώς έγινε και οι πιο πολλοί φίλοι μας γεννήθηκαν Γενάρη;
-Άλλα πλάσματα του Γενάρη;
Σαν να είναι ο μήνας των πουλιών. Κοτσύφια, καρακάξες, τρυποφράκτες, σπουργίτια, καλόγιαννοι, σουσουράδες, τόσο πεινασμένα όλα που δεν φοβούνται τίποτε μπροστά στο να γεμίσουν οι κοιλίτσες τους. Δεκοχτούρες που στέκονται κολλητά η μία στην άλλη από το κρύο προσμένοντας την άνοιξη, που κι αυτή κάνει τις νύξεις της τόσο όμορφα… Μια με τις αλκυονίδες μέρες και τα χρυσογάλαζα πουλιά να κλωσσάνε τα αβγουλάκια τους στα βράχια πλάι στη θάλασσα, μια με το πρώτο ανθάκι της αμυγδαλιάς, της ανεμώνας, μια με δυο αγριοβρούβες ή μαργαρίτες ανθισμένες σε ένα συναπάντημα του ήλιου. Θαρρείς κι αυτός ο τόπος δεν έχει χειμώνα.
-Οι μικρούληδες ήλιοι του;
Άγγελοι μας δείχνουν τ’ αχνάρια τους: Χρυσοκόκκινοι με τρεις ακτίνες από την αγγελικούλα. Κόκκινοι, κίτρινοι, πορτοκαλί με σκληρούτσικες ακτίνες απ’ τα κούμαρα. Λευκοί με κίτρινη ή κόκκινη καρδιά κι έξι ακτίνες έξω κι άλλες έξι μέσα απ’ τους κρόκους του Γενάρη. Ολόλαμπροι και μεγάλοι επάνω στη φορτωμένη πορτοκαλιά με τις ακτίνες στρογγυλεμένες.
-Τ’ όνομά του;
Απ’ το θεό Ιανό των Ρωμαίων με τα δυο κεφάλια ή απ’ τα κοπάδια που γεννούν τ’ αρνάκια, τα κατσικάκια; Διαλέγω το δεύτερο.
-Κάτι που τον ξεχωρίζει;
Να πούμε ότι σαν το φεγγάρι του δεν υπάρχει άλλο όλο το χρόνο: «Του Γενάρη το φεγγάρι παρά ώρα μέρα μοιάζει». Να πούμε και για το μικρούλι καλοκαίρι που κρύβει κάπου εκεί μετά τα Φώτα, τις μέρες της Αλκυόνης. Και πιο πολύ να πούμε για τη μέρα της Θείας βάφτισης, του φωτισμού, του αγιασμού των νερών, του τρυφερού περιστεριού, αυτής της κάθαρσης και αναγέννησης που σε κάνει και νιώθεις πιο ελαφρύς, πιο φωτεινός, που διαλύει τα σκοτάδια.
-Η ευχή για τον καινούργιο χρόνο;
Το τρυφερό όνειρο ενός παιδιού να αλλάξει τα πάντα μονομιάς προς το καλύτερο. Υγεία, αγάπη, ειρήνη να μας κατακλύσουν.
Σημ.: Στην εικόνα λεπτομέρεια από το έργο της Φωτεινής «Σιωπηρή Ευωχία».
more...