ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΡΗΓΑΤΟΣ: «Λοιμοί, επιδημίες και πανδημίες» Του ΓΙΩΡΓΟΥ...
ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΡΗΓΑΤΟΣ: «Λοιμοί, επιδημίες και πανδημίες»
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
Η λύσσα, η πανώλη, η χολέρα, η ευλογιά, ήταν φονικά νοσήματα στο παρελθόν. Η επιστήμη προχώρησε και η θεραπεία ανακαλύφθηκε. Το νέο βιβλίο του πανεπιστημιακού Γεράσιμου Ρηγάτου με τίτλο «Λοιμοί, επιδημίες και πανδημίες» με τον υπότιτλο «Στην Ιατρική Ιστορία, στη Λογοτεχνία, στη Λαϊκή Παράδοση» μας ταξιδεύει στον χρόνο.
Ο κ. Ρηγάτος είναι γνωστός όχι μόνο για την πολύχρονη θητεία του ως Διευθυντής στο Νοσοκομείο «Ο Άγιος Σάββας» αλλά και για την κοινωνική και τη συγγραφική του ενασχόληση. Το 2019 γιορτάστηκαν με τη φροντίδα Επιτροπής Φίλων – στην οποία και συμμετείχα – τα 40 χρόνια του συγγραφικού του έργου. Στα πλαίσια του εορτασμού πραγματοποιήθηκαν τότε δύο εκδηλώσεις, η μία από τον Σύλλογο «Η Εύγερος» Κεφαλονιάς (Μάρτιος 2019) και η δεύτερη από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών (Απρ. 2019). Με την ευκαιρία των εκδηλώσεων αυτών είχαν εκδοθεί και δύο τεύχη πολυσυγγραφικής συμβολής (2019, 2020). Ακολούθησε η έκδοση και άλλων βιβλίων του, με την προσμονή αυτού που κυκλοφόρησε τώρα και απαρτίζεται από 332 σελίδες διαστάσεων 17Χ24 εκ. livemedianews
-Ο τίτλος και το θέμα του νέου σας βιβλίου;
Ο τίτλος του βιβλίου είναι «Λοιμοί, επιδημίες και πανδημίες» με τον υπότιτλο «Στην Ιατρική Ιστορία, στη Λογοτεχνία, στη Λαϊκή Παράδοση». Το θέμα του είναι οι λοιμοί, από τα ομηρικά χρόνια, καθώς έχουμε σχετικές περιγραφές ήδη από τα Τρωικά έπη, τις μετέπειτα επιδημίες και πανδημίες, τις καταστροφικές εκείνες του μεσαίωνα και ως τα χρόνια μας, με τις γνωστές πιο πρόσφατες εκείνες του AIDS και του COVID. Το βιβλίο προλογίζει ο Καθηγητής της Ιατρικής και ποιητής Αναστάσιος Γερμενής, Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Κι ακόμα πρέπει να αναφερθεί η πλούσια έγχρωμη εικονογράφηση του βιβλίου με 100 έγχρωμες εικόνες, πολλές από τις οποίες είναι ολοσέλιδες. Επίσης στο κείμενο δημοσιεύονται και σπάνια σχετικά με το θέμα ανέκδοτα έγγραφα, ενώ το βιβλίο τεκμηριώνεται με πλούσια (και όχι μόνο ιατροϊστορική) βιβλιογραφία.
-Ποια νοσήματα εξετάζονται;
Μετά την αποσαφήνιση κάποιων όρων, εξετάζονται ένα προς ένα τα διάφορα επιδημικά νοσήματα. Ένα από τα πιο αρχαία και πιο φονικά νοσήματα είναι η πανώλη, η οποία προκάλεσε και τον λοιμό της Τροίας. Η επιδημία έφερνε τον πλήρη όλεθρο (παν-ώλεθρος, παν-ωλεθρία, πανώλης) , ενώ είχε και κοινά τα ονόματα λοιμική, θανατικό, μαύρος θάνατος. Η Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται σε κάποια επιδημία κατά τη διάρκεια πολέμου Ιουδαίων με Φιλισταίους (περί το 1060 π. Χ.). Αναφέρονται ακόμα επιδημίες σε 30 διαφορετικές καταγραφές στη Βίβλο, αλλά και στα χρόνια του Τραϊανού, του Ρούφου από την Έφεσο, κατά τη βασιλεία του Μάρκου Αυρηλίου κλπ. Κατά τα χρόνια του Ιουστινιανού έχουμε την ιουστινιάνεια πανώλη. Γι’ αυτήν ο ιστορικός Προκόπιος γράφει ότι ο λοιμός «λίγο έλειψε να αφανίσει το κάθε ανθρώπινο ίχνος από το πρόσωπο της γης». Λοιμοί ακολούθησαν κατά τις Σταυροφορίες, αλλά συχνές ήταν και οι εξάρσεις της Κωνσταντινούπολης, της Βενετίας, της Λιόν, του Λονδίνου, της Μασσαλίας κλπ. Φονικές επιδημίες πανώλης περιγράφονται και στον καθαυτό ελληνικό χώρο, όπως στη Ρόδο (περιγράφεται σε στιχούργημα του 14ου αι. «Το θανατικό της Ρόδου»), στις θάλασσες και στα λιμάνια, στα νησιά, στην Κρήτη κλπ. Μάλιστα μεταξύ των διαφόρων σχετικών κειμένων διασώζονται και δημοτικά τραγούδια.
-Άλλες μεγάλες επιδημίες;
Δεν έλειψαν ούτε σε ποικιλία, ούτε σε φονική δράση, ούτε σε έκταση. Όπως δεν έλειψαν και οι τεράστιες προσπάθειες για τον έλεγχό τους και για τον περιορισμό της έκτασής τους και των θανατηφόρων συνεπειών τους. Μεταξύ των επιδημιών αυτών αναφέρουμε τη χολέρα, τον δάγγειο πυρετό, τον τύφο, τη γρίπη (που φαίνεται ότι είχε αρχίσει με την επιδημία της Περίνθου τον 5ο αι. π. Χ.), την ευλογιά η οποία διέθετε ήδη εμπειρικό εμβόλιο (ευλογισμός) πριν την εφαρμογή του δαμαλισμού. Ιδιαίτερος λόγος γίνεται για επιδημίες μιας νόσου που έχει εκλείψει και η οποία είχε το περίεργο όνομα σπυρόκωλο. Κάποτε, τα χρόνια του 19ου αι., αποτελούσε υγειονομικό πρόβλημα για το οποίο οι αρχές είχαν συστήσει σε διάφορα μέρη όπου ενδημούσε ειδικά ιατρεία («ιατρεία σπυροκωλιώντων») και ειδικούς γιατρούς για την ενασχόληση με αυτό. Η διφθερίτιδα έδινε μικροεπιδημίες από άθροιση μεμονωμένων περιστατικών, ενώ για τη θεραπεία της είχε καθιερωθεί η οροθεραπεία που αναγνωρίστηκε με την απονομή του Βραβείου Νόμπελ στους εφευρέτες του. Η λύσσα, σοβαρό πρόβλημα τα παλαιότερα χρόνια μεταδιδόταν στον άνθρωπο από άρρωστα σκυλιά και άλλα ζώα, αποτελούσε δε φόβο και τρόμο τις παλαιότερες δεκαετίες. Οι ηρωικές επιστημονικές προσπάθειες του Παστέρ για την θεραπεία της, η ίδρυση λυσσιατρείων, η πρόληψη της νόσου στα σκυλιά εξαφάνισαν τα τελευταία χρόνια την νόσο.
-Και η λέπρα;
Επιδημικές νόσοι με θλιβερή παράδοση ήταν η λέπρα, με τη σκληρή και ίσως χωρίς λόγο, τόσο σκληρή απομόνωση. Νόσημα με αρχαίες πηγές, με αυτόματους ακρωτηριασμούς, η οποία σήμερα όχι μόνο πρακτικώς έχει εκλείψει δεν έχει διατηρήσει λόγω της κακής της φήμης ούτε το αρχαίο της όνομα. Η πολιομυελίτιδα προκάλεσε το δικό της μερίδιο θλίψης καθώς άφηνε σοβαρές αναπηρίες ώσπου να συντεθεί ειδικό εμβόλιο. Υπάρχουν επίσης ενδιαφέρουσες ιστορικές αναφορές για τα αφροδίσια νοσήματα, κυρίως τη σύφιλη. Η φυματίωση αποτέλεσε μεγάλη πληγή και όχι μόνο για τον εγκλεισμό αλλά και για την κλιματοθεραπεία. Σε φάση ίασης το νόσημα έφθασε μετά την εφαρμογή των ειδικών αντιφυματικών φαρμάκων που μπήκαν σε χρήση μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ενδιαφέρουσα η περιγραφή για τη φυματίωση του ποιητή μας Διονυσίου Σολωμού («Η γυναίκα της Ζάκυνθος»).
-Αρχαίες και νέες ενδημικές αρρώστιες;
Εκτός από τις μεταδοτικές νόσους που ήδη αναφέραμε υπάρχουν και άλλες με ιστορικό ενδιαφέρον αλλά και πολύ σύγχρονες. Στο βιβλίο από τις ιστορικού ενδιαφέροντος επιδημίες κάνουμε σύντομη περιγραφή του Λοιμού των Αθηνών, 430-420 π.Χ., με βάση τις περιγραφές του Θουκυδίδη και τις αρχαίες παραδόσεις. Όμως εκτός από τις ιστορικά παραδομένες υπάρχουν και νεότερες επιδημικές νόσοι όπως το Σύνδρομο της επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας (AIDS) και η πρόσφατη πανδημία του Κορωνοϊού που έγινε γνωστή ως COVID-19.
-Συναρμογή Ιστορίας και Λαογραφίας;
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του βιβλίου είναι ότι δεν περιορίζεται στα παραδομένα στοιχεία από την ιστορία της ιατρικής, αλλά είναι εμπλουτισμένο και από λογοτεχνικές περιγραφές που συνδέονται με το νόσημα και την επιδημία του καθώς και με σχετικές λαογραφικές αναφορές. Έτσι το βιβλίο αποκτά ευρύτερο πολυεπιστημονικό και κοινωνικό ενδιαφέρον, ώστε να καλύπτεται πολύπλευρα το θέμα.
-Ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τους αναγνώστες γιατρους και μη …
Ήδη από τις πρώτες ημέρες κυκλοφορίας του βιβλίου υπήρξε σημαντικό ενδιαφέρον γι’ αυτό, όχι μόνο λόγω του θέματος και της σχετικής εμπειρίας του συγγραφέα αλλά και λόγω της επιμελημένης πλούσιας εικονογραφημένης έκδοσης με εικόνες και σπάνια ντοκουμέντα.
Κυκλοφορία: Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις ΒΗΤΑ Ιατρικές εκδόσεις (Αδριανείου 3 και Κατεχάκη, τηλ. 2106714371)
more...
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
Η λύσσα, η πανώλη, η χολέρα, η ευλογιά, ήταν φονικά νοσήματα στο παρελθόν. Η επιστήμη προχώρησε και η θεραπεία ανακαλύφθηκε. Το νέο βιβλίο του πανεπιστημιακού Γεράσιμου Ρηγάτου με τίτλο «Λοιμοί, επιδημίες και πανδημίες» με τον υπότιτλο «Στην Ιατρική Ιστορία, στη Λογοτεχνία, στη Λαϊκή Παράδοση» μας ταξιδεύει στον χρόνο.
Ο κ. Ρηγάτος είναι γνωστός όχι μόνο για την πολύχρονη θητεία του ως Διευθυντής στο Νοσοκομείο «Ο Άγιος Σάββας» αλλά και για την κοινωνική και τη συγγραφική του ενασχόληση. Το 2019 γιορτάστηκαν με τη φροντίδα Επιτροπής Φίλων – στην οποία και συμμετείχα – τα 40 χρόνια του συγγραφικού του έργου. Στα πλαίσια του εορτασμού πραγματοποιήθηκαν τότε δύο εκδηλώσεις, η μία από τον Σύλλογο «Η Εύγερος» Κεφαλονιάς (Μάρτιος 2019) και η δεύτερη από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών (Απρ. 2019). Με την ευκαιρία των εκδηλώσεων αυτών είχαν εκδοθεί και δύο τεύχη πολυσυγγραφικής συμβολής (2019, 2020). Ακολούθησε η έκδοση και άλλων βιβλίων του, με την προσμονή αυτού που κυκλοφόρησε τώρα και απαρτίζεται από 332 σελίδες διαστάσεων 17Χ24 εκ. livemedianews
-Ο τίτλος και το θέμα του νέου σας βιβλίου;
Ο τίτλος του βιβλίου είναι «Λοιμοί, επιδημίες και πανδημίες» με τον υπότιτλο «Στην Ιατρική Ιστορία, στη Λογοτεχνία, στη Λαϊκή Παράδοση». Το θέμα του είναι οι λοιμοί, από τα ομηρικά χρόνια, καθώς έχουμε σχετικές περιγραφές ήδη από τα Τρωικά έπη, τις μετέπειτα επιδημίες και πανδημίες, τις καταστροφικές εκείνες του μεσαίωνα και ως τα χρόνια μας, με τις γνωστές πιο πρόσφατες εκείνες του AIDS και του COVID. Το βιβλίο προλογίζει ο Καθηγητής της Ιατρικής και ποιητής Αναστάσιος Γερμενής, Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Κι ακόμα πρέπει να αναφερθεί η πλούσια έγχρωμη εικονογράφηση του βιβλίου με 100 έγχρωμες εικόνες, πολλές από τις οποίες είναι ολοσέλιδες. Επίσης στο κείμενο δημοσιεύονται και σπάνια σχετικά με το θέμα ανέκδοτα έγγραφα, ενώ το βιβλίο τεκμηριώνεται με πλούσια (και όχι μόνο ιατροϊστορική) βιβλιογραφία.
-Ποια νοσήματα εξετάζονται;
Μετά την αποσαφήνιση κάποιων όρων, εξετάζονται ένα προς ένα τα διάφορα επιδημικά νοσήματα. Ένα από τα πιο αρχαία και πιο φονικά νοσήματα είναι η πανώλη, η οποία προκάλεσε και τον λοιμό της Τροίας. Η επιδημία έφερνε τον πλήρη όλεθρο (παν-ώλεθρος, παν-ωλεθρία, πανώλης) , ενώ είχε και κοινά τα ονόματα λοιμική, θανατικό, μαύρος θάνατος. Η Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται σε κάποια επιδημία κατά τη διάρκεια πολέμου Ιουδαίων με Φιλισταίους (περί το 1060 π. Χ.). Αναφέρονται ακόμα επιδημίες σε 30 διαφορετικές καταγραφές στη Βίβλο, αλλά και στα χρόνια του Τραϊανού, του Ρούφου από την Έφεσο, κατά τη βασιλεία του Μάρκου Αυρηλίου κλπ. Κατά τα χρόνια του Ιουστινιανού έχουμε την ιουστινιάνεια πανώλη. Γι’ αυτήν ο ιστορικός Προκόπιος γράφει ότι ο λοιμός «λίγο έλειψε να αφανίσει το κάθε ανθρώπινο ίχνος από το πρόσωπο της γης». Λοιμοί ακολούθησαν κατά τις Σταυροφορίες, αλλά συχνές ήταν και οι εξάρσεις της Κωνσταντινούπολης, της Βενετίας, της Λιόν, του Λονδίνου, της Μασσαλίας κλπ. Φονικές επιδημίες πανώλης περιγράφονται και στον καθαυτό ελληνικό χώρο, όπως στη Ρόδο (περιγράφεται σε στιχούργημα του 14ου αι. «Το θανατικό της Ρόδου»), στις θάλασσες και στα λιμάνια, στα νησιά, στην Κρήτη κλπ. Μάλιστα μεταξύ των διαφόρων σχετικών κειμένων διασώζονται και δημοτικά τραγούδια.
-Άλλες μεγάλες επιδημίες;
Δεν έλειψαν ούτε σε ποικιλία, ούτε σε φονική δράση, ούτε σε έκταση. Όπως δεν έλειψαν και οι τεράστιες προσπάθειες για τον έλεγχό τους και για τον περιορισμό της έκτασής τους και των θανατηφόρων συνεπειών τους. Μεταξύ των επιδημιών αυτών αναφέρουμε τη χολέρα, τον δάγγειο πυρετό, τον τύφο, τη γρίπη (που φαίνεται ότι είχε αρχίσει με την επιδημία της Περίνθου τον 5ο αι. π. Χ.), την ευλογιά η οποία διέθετε ήδη εμπειρικό εμβόλιο (ευλογισμός) πριν την εφαρμογή του δαμαλισμού. Ιδιαίτερος λόγος γίνεται για επιδημίες μιας νόσου που έχει εκλείψει και η οποία είχε το περίεργο όνομα σπυρόκωλο. Κάποτε, τα χρόνια του 19ου αι., αποτελούσε υγειονομικό πρόβλημα για το οποίο οι αρχές είχαν συστήσει σε διάφορα μέρη όπου ενδημούσε ειδικά ιατρεία («ιατρεία σπυροκωλιώντων») και ειδικούς γιατρούς για την ενασχόληση με αυτό. Η διφθερίτιδα έδινε μικροεπιδημίες από άθροιση μεμονωμένων περιστατικών, ενώ για τη θεραπεία της είχε καθιερωθεί η οροθεραπεία που αναγνωρίστηκε με την απονομή του Βραβείου Νόμπελ στους εφευρέτες του. Η λύσσα, σοβαρό πρόβλημα τα παλαιότερα χρόνια μεταδιδόταν στον άνθρωπο από άρρωστα σκυλιά και άλλα ζώα, αποτελούσε δε φόβο και τρόμο τις παλαιότερες δεκαετίες. Οι ηρωικές επιστημονικές προσπάθειες του Παστέρ για την θεραπεία της, η ίδρυση λυσσιατρείων, η πρόληψη της νόσου στα σκυλιά εξαφάνισαν τα τελευταία χρόνια την νόσο.
-Και η λέπρα;
Επιδημικές νόσοι με θλιβερή παράδοση ήταν η λέπρα, με τη σκληρή και ίσως χωρίς λόγο, τόσο σκληρή απομόνωση. Νόσημα με αρχαίες πηγές, με αυτόματους ακρωτηριασμούς, η οποία σήμερα όχι μόνο πρακτικώς έχει εκλείψει δεν έχει διατηρήσει λόγω της κακής της φήμης ούτε το αρχαίο της όνομα. Η πολιομυελίτιδα προκάλεσε το δικό της μερίδιο θλίψης καθώς άφηνε σοβαρές αναπηρίες ώσπου να συντεθεί ειδικό εμβόλιο. Υπάρχουν επίσης ενδιαφέρουσες ιστορικές αναφορές για τα αφροδίσια νοσήματα, κυρίως τη σύφιλη. Η φυματίωση αποτέλεσε μεγάλη πληγή και όχι μόνο για τον εγκλεισμό αλλά και για την κλιματοθεραπεία. Σε φάση ίασης το νόσημα έφθασε μετά την εφαρμογή των ειδικών αντιφυματικών φαρμάκων που μπήκαν σε χρήση μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ενδιαφέρουσα η περιγραφή για τη φυματίωση του ποιητή μας Διονυσίου Σολωμού («Η γυναίκα της Ζάκυνθος»).
-Αρχαίες και νέες ενδημικές αρρώστιες;
Εκτός από τις μεταδοτικές νόσους που ήδη αναφέραμε υπάρχουν και άλλες με ιστορικό ενδιαφέρον αλλά και πολύ σύγχρονες. Στο βιβλίο από τις ιστορικού ενδιαφέροντος επιδημίες κάνουμε σύντομη περιγραφή του Λοιμού των Αθηνών, 430-420 π.Χ., με βάση τις περιγραφές του Θουκυδίδη και τις αρχαίες παραδόσεις. Όμως εκτός από τις ιστορικά παραδομένες υπάρχουν και νεότερες επιδημικές νόσοι όπως το Σύνδρομο της επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας (AIDS) και η πρόσφατη πανδημία του Κορωνοϊού που έγινε γνωστή ως COVID-19.
-Συναρμογή Ιστορίας και Λαογραφίας;
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του βιβλίου είναι ότι δεν περιορίζεται στα παραδομένα στοιχεία από την ιστορία της ιατρικής, αλλά είναι εμπλουτισμένο και από λογοτεχνικές περιγραφές που συνδέονται με το νόσημα και την επιδημία του καθώς και με σχετικές λαογραφικές αναφορές. Έτσι το βιβλίο αποκτά ευρύτερο πολυεπιστημονικό και κοινωνικό ενδιαφέρον, ώστε να καλύπτεται πολύπλευρα το θέμα.
-Ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τους αναγνώστες γιατρους και μη …
Ήδη από τις πρώτες ημέρες κυκλοφορίας του βιβλίου υπήρξε σημαντικό ενδιαφέρον γι’ αυτό, όχι μόνο λόγω του θέματος και της σχετικής εμπειρίας του συγγραφέα αλλά και λόγω της επιμελημένης πλούσιας εικονογραφημένης έκδοσης με εικόνες και σπάνια ντοκουμέντα.
Κυκλοφορία: Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις ΒΗΤΑ Ιατρικές εκδόσεις (Αδριανείου 3 και Κατεχάκη, τηλ. 2106714371)
more...