ΣΕΒ: 20 προτάσεις για την αντιμετώπιση του brain drain

"Η επιστροφή των εκατοντάδων χιλιάδων μορφωμένων και ικανών συμπολιτών μας που μετανάστευσαν μαζικά πρέπει να γίνει εθνικός στόχος, ενόψει των μεγάλων προκλήσεων της νέας εποχής" αναφέρει σε έκθεσή του ο Σύνδεσμος Ελλήνων Βιομηχάνων (ΣΕΒ) ο οποίος παρουσιάζει 20 προτάσεις για την αντιμετώπιση του brain drain. 

"Οι μορφωμένοι νέοι και νέες αποτελούν το μεγαλύτερο κεφάλαιο της χώρας και η επιστροφή τους θα συμβάλει σημαντικά στην παραγωγική και αναπτυξιακή προοπτική της Ελλάδας" συνεχίζει ο ΣΕΒ. 

"Ο ΣΕΒ καταθέτει στον δημόσιο διάλογο δέσμη προτάσεων για την αντιστροφή του brain drain και τη μετατροπή του σε brain gain και χαιρετίζει σχετικές πρωτοβουλίες, όπως το συνέδριο «Ο τεχνολογικός μετασχηματισμός της αγοράς εργασίας και η ανάσχεση του Brain Drain» που πραγματοποιείται από την ομάδα REBRAIN GREECE του Υπουργείου Εργασίας & Κοινωνικών Υποθέσεων".

Η μεγάλη πρόκληση

Όπως σημειώνεται στη σχετική έκθεση, "περίπου 500.000 νέοι άνθρωποι, υψηλών προσόντων και δεξιοτήτων, εγκατέλειψαν τη χώρα την περίοδο 2008-2017. Εκτός από τις συνέπειες της κρίσης, αυτή η φυγή αντανακλά και τις διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας. Παράλληλα, δυσχεραίνει περαιτέρω τη δυνατότητα προσαρμογής και αντιμετώπισης των προκλήσεων της 4ης βιομηχανικής επανάστασης. Και αυτό γιατί η μετανάστευση αυτών των ανθρώπων συνδέεται και με τις ελλείψεις σε ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης, και με σύγχρονες δεξιότητες που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές επιχειρήσεις.
Η αντιστροφή του brain drain είναι κρίσιμη, αλλά για να επιτευχθεί χρειάζεται να αντιμετωπιστούν οι διαρθρωτικές αδυναμίες (βλ. εδώ και εδώ). Οι τελευταίες περιλαμβάνουν, σύμφωνα με τις διαθέσιμες έρευνες, την έλλειψη αξιοκρατίας, τη διαφθορά, τις κακής ποιότητας κοινωνικές παροχές και τις κακές εργασιακές συνθήκες. Από την άλλη, μέσω της επιστροφής του ανθρώπινου δυναμικού που έχει εργασθεί στο εξωτερικό, μπορούν να εισαχθούν γνώσεις και δεξιότητες που λείπουν από την ελληνική οικονομία".

Τι μπορούμε να κάνουμε;

Οι παρεμβάσεις, που προτείνει ο ΣΕΒ, αφορούν δύο βασικούς άξονες: Ο πρώτος αφορά στη γενική αναβάθμιση των παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας μας, μέσα από βελτίωση του επιχειρηματικού και επενδυτικού περιβάλλοντος. Ο δεύτερος άξονας αφορά σε στοχευμένες παρεμβάσεις για την ανάσχεση των εκροών και την επιστροφή ανθρώπινου δυναμικού που έχει μεταναστεύσει. Και αυτό διότι εκτός από τη βελτίωση του επιχειρηματικού και του επενδυτικού περιβάλλοντος, ζητούμενο είναι και η εφαρμογή ειδικότερων πολιτικών, που θα οδηγήσουν στον επαναπατρισμό του ανθρώπινου δυναμικού, που έχει μεταναστεύσει και τη διακράτηση όσων ήδη σκέφτονται να εγκαταλείψουν τη χώρα. Ενδεικτικά, προτείνονται στοχευμένες κλαδικές πολιτικές σε παραγωγικές δραστηριότητες υψηλής εξειδίκευσης, δράσεις διασύνδεσης των Ελλήνων του εξωτερικού με την εγχώρια επιχειρηματική και ερευνητική κοινότητα, αλλά και κίνητρα και μεταρρυθμίσεις για τον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Η πρόκληση 

Την περίοδο 2008-2017 έφυγαν από τη χώρα περίπου 500.000 άνθρωποι, κυρίως νέοι και νέες, με υψηλά προσόντα και σύγχρονες εξειδικεύσεις (ΕΛΣΤΑΤ). Σήμερα όλο και περισσότεροι, είτε δεν σκοπεύουν να γυρίσουν, είτε τοποθετούν τον επαναπατρισμό τους στο απώτερο μέλλον και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. 

Το brain drain δεν είναι η κινητικότητα του ανθρωπίνου δυναμικού στην ενωμένη Ευρώπη. Είναι μιας κατεύθυνσης, και μεγάλης κλίμακας, συστηματικές ροές μορφωμένων και ειδικευμένων Ελλήνων πολιτών στο εξωτερικό. Είναι σύμπτωμα της πολυετούς κρίσης, αλλά αντανακλά και τις ευρύτερες παραγωγικές, διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας που δυσκολεύουν τη δημιουργία ποιοτικών, παραγωγικών και καλά αμειβομένων θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης. 

Παράλληλα, δυσχεραίνει περαιτέρω τη δυνατότητα προσαρμογής και αντιμετώπισης των προκλήσεων της 4ης βιομηχανικής επανάστασης. Και αυτό γιατί η μετανάστευση αυτών των ανθρώπων συνδέεται, και με τις ελλείψεις σε ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης και με σύγχρονες δεξιότητες, που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές επιχειρήσεις. 

Η αντιστροφή του brain drain είναι κρίσιμη αλλά για να επιτευχθεί χρειάζεται να αντιμετωπιστούν οι διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας. Οι τελευταίες περιλαμβάνουν, σύμφωνα με τις διαθέσιμες έρευνες (βλ. εδώ και εδώ), την έλλειψη αξιοκρατίας, τη διαφθορά, και τις κακής ποιότητας κοινωνικές παροχές και εργασιακές συνθήκες. 

Από την άλλη, μέσω της επιστροφής του ανθρώπινου δυναμικού που έχει εργασθεί στο εξωτερικό μπορούν να εισαχθούν γνώσεις και δεξιότητες που λείπουν από την ελληνική οικονομία, μετατρέποντας το brain drain σε brain gain. Η αντιμετώπιση του φαινομένου συνιστά κορυφαία εθνική πρόκληση.

Οι 20 προτάσεις για την αντιμετώπιση του Brain drain και τον παραγωγικό μετασχηματισμό

1. Συστηματική μέτρηση και παρακολούθηση φαινομένου του Brain drain

2. Στοχευμένες πολιτικές για ανάπτυξη κλάδων υψηλής εξειδίκευσης

3. Στοχευμένες περιφερειακές πολιτικές

4. Μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της παραγωγικής εργασίας

5. Δημιουργία ελκυστικού εργασιακού περιβάλλοντος με σύγχρονα συστήματα διοίκησης ανθρώπινου δυναμικού

6. Δημιουργία οικοσυστήματος καινοτομίας νεοφυών επιχειρήσεων (start ups) εργαλείων

7. Ανάπτυξη εταιρειών «τεχνοβλαστών» (spin-off), από τα πανεπιστημιακά ή ερευνητικά ιδρύματα

8. Θεσμικές παρεμβάσεις και κίνητρα που ενθαρρύνουν τη συνεργασία πανεπιστημίων-επιχειρήσεων (π.χ. βιομηχανικά διδακτορικά)

9. Θέσπιση κινήτρων που ενθαρρύνουν τις επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη (delayering, performance appraisal, performance related pay, training, employer branding, telework)

10. Κλαδικά συμβούλια δεξιοτήτων σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας 

11. Αξιοποίηση εκροών Μηχανισμού Διάγνωσης Αναγκών Αγοράς Εργασίας

12. Στοχευμένα πακέτα επαναπατρισμού από επιχειρήσεις

13. Δράσεις συμβουλευτικής και απόκτησης εργασιακής εμπειρίας από επιχειρήσεις (π.χ. ReGeneration)

14. Προγράμματα upskilling και reskilling

15. Διασύνδεση Ελλήνων του εξωτερικού με την εγχώρια επιχειρηματική και ερευνητική κοινότητα

16. Αναβάθμιση γραφείων διασύνδεσης πανεπιστημίων

17. Κίνητρα πρόσληψης ειδικευμένου προσωπικού από το εξωτερικό (φοροαπαλλαγές, επιδοτήσεις κλπ.)

18. Αναβάθμιση επαγγελματικής κατάρτισης

19. Αναβάθμιση/επέκταση πρακτικής άσκησης

20.Επαγγελματικός προσανατολισμός

Ολόκληρη η σχετική έκθεση του ΣΕΒ εδώ.