25 χρόνια από την 11η Σεπτεμβρίου: Η ημέρα που άλλαξε τον κόσμο

Είκοσι πέντε χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την 11η Σεπτεμβρίου 2001, την ημέρα που η Αμερική δέχθηκε τη φονικότερη τρομοκρατική επίθεση στην ιστορία της και ο κόσμος μπήκε σε μια νέα, πιο αβέβαιη εποχή.

Ήταν ένα καθαρό πρωινό στη Νέα Υόρκη. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατευθύνονταν στις δουλειές τους, τα αεροπλάνα απογειώνονταν κανονικά από τα αμερικανικά αεροδρόμια και στους Δίδυμους Πύργους του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου χιλιάδες εργαζόμενοι είχαν ήδη ξεκινήσει την ημέρα τους.

Μέσα σε λίγες ώρες, η εικόνα αυτή θα είχε αλλάξει για πάντα.

Το χρονικό της επίθεσης

Το σχέδιο είχε οργανωθεί από την Αλ Κάιντα, την ισλαμιστική εξτρεμιστική οργάνωση του Οσάμα μπιν Λάντεν. Δεκαεννέα άνδρες κατέλαβαν τέσσερα επιβατικά αεροσκάφη, τα οποία μετέτρεψαν σε όπλα.

08:46 – Το πρώτο χτύπημα

Στις 08:46 το πρωί, η American Airlines Flight 11, ένα Boeing 767 που είχε απογειωθεί από τη Βοστώνη με προορισμό το Λος Άντζελες, προσέκρουσε στους πάνω ορόφους του Βόρειου Πύργου του World Trade Center.

Μέσα σε δευτερόλεπτα, ο ουρανοξύστης τυλίχθηκε στις φλόγες και ένα τεράστιο σύννεφο καπνού άρχισε να καλύπτει το Μανχάταν.

Αρχικά, πολλοί πίστεψαν ότι επρόκειτο για ένα φρικτό αεροπορικό δυστύχημα.

Δεν ήταν.

09:03 – Το δεύτερο αεροπλάνο

Δεκαεπτά λεπτά αργότερα, στις 09:03, η United Airlines Flight 175 χτύπησε τον Νότιο Πύργο.

Αυτή τη φορά, εκατομμύρια άνθρωποι που παρακολουθούσαν ήδη τις ζωντανές τηλεοπτικές μεταδόσεις είδαν μπροστά στα μάτια τους ένα δεύτερο αεροπλάνο να πέφτει πάνω στο κτίριο.

Εκείνη τη στιγμή έγινε ξεκάθαρο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχονταν συντονισμένη τρομοκρατική επίθεση. Η Επιτροπή 9/11 περιγράφει εκείνη τη στιγμή ως την απαρχή μιας ημέρας κατά την οποία η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια απειλή για την οποία δεν ήταν προετοιμασμένη.

09:37 – Το Πεντάγωνο

Στις 09:37, ένα τρίτο αεροσκάφος, η American Airlines Flight 77, συνετρίβη πάνω στο Πεντάγωνο, την έδρα του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας, στο Άρλινγκτον της Βιρτζίνια.

Το χτύπημα προκάλεσε τεράστια πυρκαγιά και κατέστρεψε τμήμα του κτιρίου.

Την ίδια ώρα, οι αμερικανικές αρχές προσπαθούσαν να καταλάβουν πόσα αεροσκάφη είχαν καταληφθεί και ποιοι ήταν οι επόμενοι στόχοι.

09:59 – Καταρρέει ο Νότιος Πύργος

Στις 09:59, μόλις 56 λεπτά μετά το χτύπημα, ο Νότιος Πύργος κατέρρευσε.

Το τεράστιο κτίριο μετατράπηκε μέσα σε δευτερόλεπτα σε έναν τεράστιο όγκο από μέταλλο, σκυρόδεμα, γυαλί και σκόνη.

Χιλιάδες άνθρωποι βρίσκονταν ακόμη στην περιοχή.

10:03 – Η αντίσταση των επιβατών της Flight 93

Το τέταρτο αεροσκάφος, η United Airlines Flight 93, είχε απογειωθεί από το Νιούαρκ με προορισμό το Σαν Φρανσίσκο.

Οι επιβάτες είχαν ήδη πληροφορηθεί, μέσω τηλεφωνικών κλήσεων, ότι άλλα αεροπλάνα είχαν χρησιμοποιηθεί στις επιθέσεις.

Γνώριζαν πλέον ότι η πτήση τους πιθανότατα αποτελούσε μέρος της ίδιας επιχείρησης.

Ομάδα επιβατών αποφάσισε να επιχειρήσει να ανακτήσει τον έλεγχο του αεροσκάφους.

Στις 10:03, το αεροπλάνο συνετρίβη σε αγροτική περιοχή κοντά στο Shanksville της Πενσιλβάνιας.

Κανείς από τους επιβαίνοντες δεν επέζησε.

Η επίσημη έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι επιβάτες είχαν επιχειρήσει να εισβάλουν στο πιλοτήριο και ότι η πτήση πιθανότατα κατευθυνόταν προς την Ουάσινγκτον.

10:28 – Καταρρέει ο Βόρειος Πύργος

Στις 10:28, ο Βόρειος Πύργος κατέρρευσε.

Η Νέα Υόρκη είχε μετατραπεί σε σκηνικό καταστροφής.

Οι Δίδυμοι Πύργοι, δύο από τα πιο αναγνωρίσιμα κτίρια στον κόσμο, είχαν εξαφανιστεί.

Η επιχείρηση διάσωσης ξεκίνησε αμέσως, μέσα σε ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και συντριμμιών.

2.977 άνθρωποι δεν επέστρεψαν ποτέ στα σπίτια τους

Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου κόστισαν τη ζωή σε 2.977 ανθρώπους, χωρίς να περιλαμβάνονται οι 19 αεροπειρατές.

Τα θύματα προέρχονταν από 90 χώρες.

Στη Νέα Υόρκη σκοτώθηκαν 2.753 άνθρωποι, στο Πεντάγωνο 184 και στην πτήση 93 άλλοι 40.

Ανάμεσά τους βρίσκονταν εργαζόμενοι των εταιρειών που στεγάζονταν στους Δίδυμους Πύργους, επιβάτες και πληρώματα των τεσσάρων αεροσκαφών, περαστικοί, αστυνομικοί, πυροσβέστες και διασώστες.

Περισσότεροι από 400 πρώτοι ανταποκριτές, μεταξύ των οποίων πυροσβέστες και αστυνομικοί, έχασαν τη ζωή τους εκείνη την ημέρα.

Και οι συνέπειες δεν σταμάτησαν εκεί. Χιλιάδες άνθρωποι που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις διάσωσης και καθαρισμού εκτέθηκαν στις τοξικές ουσίες που υπήρχαν στον αέρα του Ground Zero και αντιμετώπισαν τα επόμενα χρόνια σοβαρά προβλήματα υγείας.

Ποιοι βρίσκονταν πίσω από την επίθεση

Οι 19 αεροπειρατές ήταν μέλη της Αλ Κάιντα.

Οι περισσότεροι ήταν από τη Σαουδική Αραβία, ενώ υπήρχαν επίσης υπήκοοι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Αιγύπτου και του Λιβάνου.

Τρεις από τους τέσσερις πιλότους – ο Μοχάμεντ Άτα, ο Μαρουάν αλ-Σεχί και ο Ζιάντ Τζαράχ – είχαν συνδεθεί με τον πυρήνα της Αλ Κάιντα στο Αμβούργο της Γερμανίας. Και οι τέσσερις πιλότοι είχαν λάβει εκπαίδευση πτήσης στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η έρευνα του FBI, που έλαβε την κωδική ονομασία PENTTBOM, αποτέλεσε τη μεγαλύτερη έρευνα στην ιστορία της υπηρεσίας. Συλλέχθηκαν περισσότερες από μισό εκατομμύριο ερευνητικές πληροφορίες και στοιχεία από εκατοντάδες χιλιάδες καταγγελίες και μαρτυρίες.

Η Αμερική κλείνει τον εναέριο χώρο της

Μία από τις πιο εντυπωσιακές συνέπειες ήταν αυτό που συνέβη στους αμερικανικούς αιθέρες.

Για πρώτη φορά στην ιστορία, όλες οι εμπορικές πτήσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες καθηλώθηκαν.

Αεροσκάφη που βρίσκονταν ήδη στον αέρα έλαβαν εντολές να προσγειωθούν, ενώ ο εναέριος χώρος της χώρας ουσιαστικά έκλεισε.

Το αεροπλάνο, μέχρι τότε σύμβολο της παγκοσμιοποίησης και της ελευθερίας των μετακινήσεων, είχε μετατραπεί σε πιθανό όπλο.

«Πόλεμος κατά της τρομοκρατίας»

Η 11η Σεπτεμβρίου δεν άλλαξε μόνο την Αμερική. Άλλαξε την εξωτερική πολιτική, την ασφάλεια και τις διεθνείς σχέσεις για μια ολόκληρη γενιά.

Λιγότερο από έναν μήνα μετά τις επιθέσεις, οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν στο Αφγανιστάν, όπου το καθεστώς των Ταλιμπάν παρείχε καταφύγιο στην Αλ Κάιντα.

Ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» εξελίχθηκε σε μια στρατιωτική και πολιτική εκστρατεία που διήρκεσε δεκαετίες.

Το 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν στο Ιράκ, ανοίγοντας ένα ακόμη κεφάλαιο με τεράστιες γεωπολιτικές συνέπειες.

Η 11η Σεπτεμβρίου επηρέασε επίσης βαθιά τον τρόπο με τον οποίο οι δημοκρατίες αντιμετωπίζουν την ασφάλεια, την επιτήρηση και τα προσωπικά δεδομένα.

Νέα μέτρα ασφαλείας εφαρμόστηκαν στα αεροδρόμια, οι έλεγχοι έγιναν αυστηρότεροι και οι υπηρεσίες πληροφοριών απέκτησαν νέες δυνατότητες παρακολούθησης και ανταλλαγής πληροφοριών.

Το ΝΑΤΟ ενεργοποιεί για πρώτη φορά το Άρθρο 5

Η επίθεση είχε και μια πρωτοφανή διεθνή συνέπεια.

Στις 12 Σεπτεμβρίου 2001, το ΝΑΤΟ ενεργοποίησε για πρώτη φορά στην ιστορία του το Άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσινγκτον, σύμφωνα με το οποίο μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός συμμάχου θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.

Ήταν μια ιστορική στιγμή για τη Συμμαχία και ένα μήνυμα ότι οι επιθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζονταν ως απειλή για ολόκληρη τη διατλαντική συμμαχία.

Μέσα σε λίγες εβδομάδες, το ΝΑΤΟ ανέπτυξε αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης πάνω από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ αργότερα ανέλαβε σημαντικό ρόλο και στην επιχείρηση στο Αφγανιστάν.

Η ημέρα που άλλαξε την καθημερινότητα

Πριν από την 11η Σεπτεμβρίου, το να επιβιβαστεί κάποιος σε ένα αεροπλάνο ήταν μια σχετικά απλή διαδικασία.

Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, τίποτα δεν ήταν ακριβώς το ίδιο.

Οι έλεγχοι ασφαλείας στα αεροδρόμια αυξήθηκαν δραματικά. Οι ταυτότητες και τα διαβατήρια ελέγχονται με διαφορετικό τρόπο. Οι υπηρεσίες ασφαλείας απέκτησαν μεγαλύτερες αρμοδιότητες.

Οι λέξεις «τρομοκρατία», «ασφάλεια», «παρακολούθηση» και «ριζοσπαστικοποίηση» έγιναν μέρος της καθημερινής πολιτικής και κοινωνικής συζήτησης.

Και μαζί με την ανάγκη για περισσότερη ασφάλεια ήρθε ένα διαρκές ερώτημα: πόση ελευθερία είναι διατεθειμένες να θυσιάσουν οι δημοκρατικές κοινωνίες για να αισθάνονται ασφαλείς;

Είκοσι πέντε χρόνια μετά

Σήμερα, ένα τέταρτο του αιώνα μετά, μια ολόκληρη γενιά έχει μεγαλώσει χωρίς προσωπική μνήμη της 11ης Σεπτεμβρίου.

Για όσους όμως έζησαν εκείνη την ημέρα, οι εικόνες παραμένουν χαραγμένες στη μνήμη: το πρώτο αεροπλάνο, η δεύτερη πρόσκρουση που παρακολούθησε ζωντανά ολόκληρος ο πλανήτης, οι άνθρωποι που έτρεχαν στους δρόμους του Μανχάταν, οι πυροσβέστες που ανέβαιναν τις σκάλες ενώ όλοι οι άλλοι κατέβαιναν και, τελικά, η σιωπή πάνω από μια πόλη που είχε μόλις χάσει χιλιάδες ανθρώπους.

Σήμερα, στο σημείο όπου κάποτε υψώνονταν οι Δίδυμοι Πύργοι, δύο τεράστιες δεξαμενές νερού θυμίζουν τα ίχνη των κτιρίων.

Γύρω τους είναι χαραγμένα τα ονόματα των θυμάτων.

Και κάθε χρόνο, στις 08:46, όταν το πρώτο αεροπλάνο χτύπησε τον Βόρειο Πύργο, σταματά για λίγο ο χρόνος.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η 11η Σεπτεμβρίου είναι το σημείο αναφοράς μιας εποχής που τελείωσε μέσα σε 102 λεπτά — από την πρόσκρουση του πρώτου αεροσκάφους στις 08:46 μέχρι την κατάρρευση του Βόρειου Πύργου στις 10:28.

Μια ημέρα που άλλαξε την Αμερική. Και μαζί της, άλλαξε τον κόσμο.