Νόμπελ Ειρήνης 2026: Η Νάβι Πιλάι, η δικαστής που έκανε το διεθνές δίκαιο εργαλείο ειρήνης

Η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ απένειμε το Νόμπελ Ειρήνης 2026 στη Νοτιοαφρικανή νομικό Ναβανεθέμ «Νάβι» Πιλάι, «για τις προσπάθειές της να προαγάγει την ειρήνη και το διεθνές δίκαιο». Την απόφαση ανακοίνωσε ο πρόεδρος της Επιτροπής, Γιέργκεν Βάτνε Φρίντνες, την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου, στο Νορβηγικό Ινστιτούτο Νόμπελ.

Η Επιτροπή χαρακτήρισε την Πιλάι κινητήρια δύναμη στην ανάπτυξη ενός διεθνούς συστήματος δικαίου και τάξης. Έδωσε έμφαση στη δικαστική της αυστηρότητα, στην προσωπική της ακεραιότητα και στο θάρρος της. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η Πιλάι διεύρυνε σημαντικά το πεδίο εφαρμογής του διεθνούς δικαίου και βοήθησε ώστε οι εγκληματίες πολέμου, τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και η γενοκτονία να διώκονται ποινικά.

Η Επιτροπή συνδέει την επιλογή με τη συγκυρία. Οι πόλεμοι και οι συγκρούσεις αυξάνονται, ενώ δικαστές και θεσμοί του διεθνούς δικαίου δέχονται πολιτικές επιθέσεις. Με το βραβείο, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η ειρηνική επίλυση συγκρούσεων στηρίζεται στο κράτος δικαίου σε διεθνές επίπεδο.

Η Πιλάι ξεχώρισε ανάμεσα σε 287 υποψηφιότητες προσώπων και οργανισμών. Ο πλήρης κατάλογος των υποψηφίων παραμένει μυστικός για 50 χρόνια. Το βραβείο συνοδεύεται από 12 εκατ. σουηδικές κορώνες (περίπου 1,2 εκατ. δολάρια) και θα απονεμηθεί στο Όσλο στις 10 Δεκεμβρίου, επέτειο του θανάτου του Άλφρεντ Νόμπελ.

Η Πιλάι γεννήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 1941 στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής, σε οικογένεια ινδικής ταμιλικής καταγωγής. Μεγάλωσε υπό το καθεστώς φυλετικός διαχωρισμού και έγινε η πρώτη μη λευκή γυναίκα που άνοιξε δικηγορικό γραφείο στην επαρχία Νάταλ.

Ως δικηγόρος υπερασπίστηκε αγωνιστές κατά του Απαρτχάιντ και πολιτικούς κρατουμένους. Κατόπιν ανέλαβε σειρά θέσεων στο εθνικό και στο διεθνές σύστημα δικαιοσύνης:

Η θητεία της στην Επιτροπή Έρευνας για τα παλαιστινιακά εδάφη ήταν η πιο πολιτικά φορτισμένη. Η ίδια και οι συνεργάτες της δέχθηκαν κατηγορίες για μεροληψία και αντισημιτισμό, τις οποίες απέρριψαν.

Η Επιτροπή ξεχώρισε δύο ιστορικές υποθέσεις του Δικαστηρίου για τη Ρουάντα, στις οποίες η Πιλάι έπαιξε κεντρικό ρόλο. Το Δικαστήριο ιδρύθηκε για τη γενοκτονία του 1994, όταν σφαγιάστηκαν περίπου 800.000 άνθρωποι, κυρίως Τούτσι και μετριοπαθείς Χούτου.

• Η υπόθεση Ακαγιέσου (1998): για πρώτη φορά ο βιασμός και η σεξουαλική βία αναγνωρίστηκαν ως εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Η Πιλάι ήταν μέλος της έδρας που εξέδωσε την απόφαση στις 2 Σεπτεμβρίου 1998.
• Η προπαγάνδα ως εγκληματική πράξη: για πρώτη φορά κάποιος κατηγορήθηκε αποκλειστικά για προπαγάνδα που υποκινούσε σε γενοκτονία.

Αυτές οι αποφάσεις διαμόρφωσαν τον τρόπο με τον οποίο το διεθνές δίκαιο αντιμετωπίζει τη σεξουαλική βία σε συγκρούσεις και τον λόγο μίσους που προετοιμάζει μαζικά εγκλήματα.

Το Γραφείο του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, το οποίο η Πιλάι διέυθυνε έξι χρόνια, χαιρέτισε την είδηση. Η εκπρόσωπός του Σαμπία Μάντου δήλωσε στη Γενεύη ότι πρόκειται για «καταπληκτικά νέα» και ότι χρειάζεται μεγαλύτερη δέσμευση στα ανθρώπινα δικαιώματα. Κατά την ανακοίνωση, ο Φρίντνες είπε ότι η Επιτροπή δεν είχε καταφέρει ακόμη να επικοινωνήσει με τη βραβευμένη.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης εμφανίζονταν συχνά στις λίστες πιθανών βραβευμένων του Ινστιτούτου Ερευνών Ειρήνης του Όσλο (PRIO). Η Επιτροπή επέλεξε να τιμήσει ένα πρόσωπο που υπηρέτησε και στα δύο, ενώ δικαστές του ICC έχουν δεχθεί κυρώσεις από τις ΗΠΑ.

Η βράβευση έρχεται έναν χρόνο μετά το βραβείο της Βενεζουελάνας ηγέτιδας της αντιπολίτευσης Μαρία Κορίνα Ματσάντο. Εκείνη παραχώρησε το μετάλλιο στον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ τον Ιανουάριο, αν και η Επιτροπή ορίζει ότι το βραβείο δεν μεταβιβάζεται. Το Νόμπελ Ειρήνης ήταν το πέμπτο που ανακοινώθηκε αυτή την εβδομάδα. Το Νόμπελ Οικονομικών ακολουθεί τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου.